Symmetrie in fotografie: de ultieme gids

Tegenwoordig maken fotografen heel vaak gebruik van regels uit de klassieke kunst. Dat is de beste oplossing en zal altijd relevant blijven; de regel van derden is daar een goed voorbeeld van. De basisprincipes die kunstenaars vroeger gebruikten om vast te leggen wat ze op het doek zagen, zijn vandaag de dag nog steeds van toepassing. Dit is het eerste waar we mee beginnen als we de betekenis van symmetrie in de fotografie uitleggen. Met een paar eenvoudige regels kun je elke foto veel opvallender maken voor de kijker.

Met behulp van één krachtige techniek worden kunstwerken gecreëerd en in balans gebracht: architectuur, design, schilderkunst, grafisch werk en foto’s. Maar dit fenomeen is niet door de mens uitgevonden, het is in de natuur ontdekt. Het menselijk lichaam, een bloem en een sneeuwvlok zijn allemaal voorbeelden van symmetrie in de natuur. In de wereld om ons heen komt volledige symmetrie zelden voor. Veel meer objecten hebben een gedeeltelijke symmetrie, zoals sommige gevels van gebouwen, auto’s en andere objecten. 

Onthoud gewoon dat de juiste fotocompositie met een aantal gerichte elementen je techniek naar een heel nieuw niveau tilt. Dit is niet zomaar een artikel, maar een complete gids die je helpt een nieuw hoofdstuk van je creativiteit te openen.

Wat is symmetrie in de fotografie?

Om dit onderwerp beter te begrijpen, moeten we eerst de definitie van symmetrie toelichten. Symmetrie in de fotografie betekent dat bepaalde objecten of elementen in het beeld worden gespiegeld, waardoor een uitgebalanceerde en harmonieuze compositie ontstaat. Die weerspiegeling kan volledig of slechts gedeeltelijk zijn, afhankelijk van het effect dat je in de foto wilt bereiken. Een makkelijke manier om dit te visualiseren is door je voor te stellen dat je een foto maakt en die vervolgens precies in het midden dubbelvouwt. Als de twee helften overeenkomen, heb je een duidelijk voorbeeld van een symmetrische compositie. Klinkt eenvoudig, toch?

Zoals we hierboven al zeiden, zijn voorbeelden van dit fenomeen overal om ons heen, maar je hebt het misschien niet echt door in het dagelijks leven. Toch vinden we symmetrische vormen onbewust mooier. Verrassend genoeg is dat hoe het menselijk brein werkt. Deze techniek wordt niet alleen door fotografen gebruikt, maar ook door andere creatieve makers. Het is vrij eenvoudig onder de knie te krijgen. Het belangrijkste is dat je bereid bent wat theorie te lezen over symmetrie en patronen in de fotografie en dat je oefent met je camera en een foto-editor.

Welke soorten symmetrie worden in de fotografie gebruikt?

Als je de basis eenmaal kent, kunnen we verder gaan met een meer gedetailleerde uitleg. Hier is de positie van de as – net als in de meetkunde – het belangrijkste aspect. Het is allemaal niet ingewikkeld, dus je hebt het snel door. Laten we nu een paar soorten symmetrische fotografie bekijken.

Radiale symmetrie

Deze vorm komt minder vaak voor in de fotografiekunst, maar zie je heel vaak terug in architectuurfotografie en complexere composities. Je kunt dit fenomeen ook waarnemen bij bloemen of planten in macrofotografie. Het gaat om symmetrie in cirkelvormige objecten, waarbij identieke elementen vanuit een centraal punt uitstralen. Het helpt om heel eenvoudig extra diepte aan je foto’s toe te voegen.

Horizontale symmetrie

Dit is een van de meest voorkomende vormen van symmetrie en je ziet hem het vaakst in foto’s van landschappen. Denk bijvoorbeeld aan een bos en de contouren van de bomen die weerspiegeld worden in het kristalheldere water van een meer. Het is dan ook niet vreemd dat zulke foto’s en afbeeldingen altijd oprechte belangstelling wekken bij de kijker.

Verticale symmetrie

Fotografen gebruiken deze techniek ook vaak bij portretfotografie. Dit fenomeen is zowel in architectuur als in de natuur gemakkelijk terug te vinden. De twee helften van bepaalde onderwerpen worden verticaal gespiegeld. Je maakt misschien onbewust foto’s van gebouwen en ontdekt pas tijdens de nabewerking dat de compositie perfect is. Dat komt allemaal door dit verschijnsel van proportionele fotografie. Denk bijvoorbeeld aan een foto van een meisje in het midden van het frame dat over een spoorlijn loopt.

Hoe gebruik je patronen in dit geval?

Patronen zijn overal om ons heen, zowel in natuurlijke als in door mensen gemaakte omgevingen, en geven fotografen de kans om spectaculaire en opvallende beelden te creëren. Maar hoe gebruik je zo’n patroon in je werk? De compositie die we in dit artikel behandelen, wordt vaak gecombineerd met patronen. Heel eenvoudig gezegd: het is een reeks herhalende elementen (zoals stoeptegels). Symmetrie en patroonfotografie is een bijzonder interessant fenomeen dat helpt om een verbluffende foto te maken. Natuurlijk is het belangrijk dat je het met mate gebruikt en niet doorslaat in deze technieken, want balans is essentieel. Je kunt patronen gebruiken om een sterke compositie op te bouwen.

Een patroon is een herhalende vorm, kleur of een terugkerend object. Voor de fotograaf is het gebruik van zulke elementen de sleutel tot een mooie compositie, die saaie foto’s verandert in iets expressiefs en in het oog springends. De professional moet deze patronen in de omgeving herkennen en in zijn of haar voordeel gebruiken. Probeer zeker eens patronen te combineren met symmetrie in je fotografie.

Welke hulpmiddelen gebruik ik voor de ideale compositie?

Veel fotografen zijn meteen geïnteresseerd in camerainstellingen en apparatuur om hun compositietechniek te verbeteren. Allereerst moet je begrijpen dat je voor reflectiesymmetrie in de fotografie geen dure camera of specifieke instellingen nodig hebt. Het draait vooral om je vaardigheid, en die ontwikkel je door veel te oefenen. Toch kunnen we je een paar nuttige tips geven:

• Sommige camera’s hebben een ingebouwde elektronische waterpas. Dat is een enorm handig hulpmiddel om de symmetrie-as perfect recht uit te lijnen. Controleer zeker of jouw camera deze instelling heeft.
• Er is één hulpmiddel dat we je echt aanraden om te gebruiken. Je raadt het waarschijnlijk al: een statief. Daarmee voorkom je de kleinste bewegingen en houd je de as mooi recht, vooral bij foto’s met horizontale symmetrie. Niet voor niets wordt een statief sterk aanbevolen bij landschapsfotografie.
• Probeer live view te gebruiken, zodat je kritischer naar kleine details kunt kijken, alle patronen beter ziet en een perfecte fotografische balans kunt opbouwen.

Het kan even wennen zijn om het scherm te gebruiken in plaats van de zoeker, maar een groter display aan de achterkant van je camera kan ontzettend handig zijn.

Aanbevelingen voor het gebruik van dit effect in foto’s

Net als in de meetkunde wordt een foto als symmetrisch beschouwd als elke helft van het beeld volledig (of bijna volledig) identiek is aan de tegenoverliggende helft. Een symmetrische compositie kent twee vormen van symmetrie: perfecte symmetrie en imperfecte symmetrie. Een foto heeft perfecte symmetrie wanneer elke helft van het kader strikt identiek is aan de andere kant. 

Vouw je de foto langs de symmetrielijn in tweeën, dan vallen alle elementen perfect over elkaar. Dit type compositie zorgt voor harmonie en een evenwichtige verhouding in het beeld. Het resultaat is een rustig beeld dat erg esthetisch en prettig is om naar te kijken.

In dit deel geven we je een paar ideeën voor symmetrische fotografie, zodat je zelf iets nieuws kunt uitproberen. Probeer zeker een van de onderstaande opties.

Spiegelende reflecties

Dit zijn reflecties van objecten op verschillende oppervlakken (water, gevels van gebouwen, zonnebrillen en andere oppervlakken). Deze reflectie kan heel duidelijk of juist subtiel aanwezig zijn. Het grootste voordeel van dit soort symmetrische foto’s is dat je de as kunt verplaatsen en zo een perfecte compositie kunt creëren.

Reflecties komen in de natuur en in het dagelijkse leven veel vaker voor dan je misschien denkt. Alleen niet iedereen let erop. Gebruik deze techniek als jouw troef en wees creatief. Zelfs een kleine plas regenwater voor je huis kan de basis vormen voor een prachtige symmetrische foto.

Gebruik van leidende lijnen

Leidende lijnen zijn een compositietechniek waarbij de kijker met zijn ogen lijnen volgt die naar het hoofdonderwerp van de foto leiden. Leidende lijnen vormen een duidelijke route voor het oog langs de verschillende elementen van het beeld. Ze beginnen meestal onderaan het kader en sturen de blik omhoog en naar binnen, van de voorgrond naar de achtergrond, vaak richting het hoofdonderwerp.

De makkelijkste plek om leidende lijnen te vinden in voorbeelden van symmetrie in de fotografie, is een weg. Wegen leiden van nature ergens naartoe, geven ons een gevoel van beweging en hun lijnen lopen vaak zo ver naar binnen door dat ze in een verdwijnpunt eindigen – het punt waar twee of meer lijnen theoretisch oneindig ver weg samenkomen. Wanneer leidende lijnen, zoals wegen, de voorgrond met de achtergrond van de scène verbinden, helpen ze om diepte en dimensie te creëren, waardoor de kijker het beeld van symmetrie wordt ingezogen.

De regels doorbreken

Je hoeft niet volledig gefixeerd te zijn op perfecte symmetrie. Je kunt de regels ook deels toepassen of slechts in een bepaald deel van het beeld gebruiken om je opnamen creatiever te maken. Je kunt ook een object toevoegen dat niet op dezelfde manier aan de andere kant terugkomt. Zo leg je accenten en maak je de foto nog aantrekkelijker voor de kijker. Stel je bijvoorbeeld een kasteel voor met een trap en rijen treden die naar links en rechts afdalen. Dat is al een mooi beeld, maar je maakt het nog sterker door er een meisje aan toe te voegen dat langzaam de trap oploopt.

Verticale symmetriefotografie, of elk ander type, kan ook kunstmatig worden gecreëerd met behulp van een beeldbewerkingsprogramma. Dat hoeft niet per se Photoshop of Lightroom te zijn. Als je andere moderne foto-editors voor nabewerking probeert, zul je versteld staan van het uitgebreide aanbod aan tools.

De mooiste voorbeelden in moderne fotografiegenres

Natuurlijk zou dit artikel niet compleet zijn zonder voorbeelden van symmetrische fotografie. Laten we een paar populaire genres bekijken waarin je deze techniek heel gemakkelijk kunt toepassen. Een symmetrische compositie kan een foto soms een wat kunstmatig karakter geven. 

Je kunt dit vermijden door extra lijnen of extra vlakken met een andere toon toe te voegen. In een symmetrisch opgebouwde foto kan het midden van het kader leeg blijven, terwijl de objecten in de rechter- en linkerkant van het kader symmetrisch ten opzichte van de verticale middellijn worden geplaatst.

Portret

In dit genre komt de compositie veel sterker over als de foto op symmetrie is gebaseerd. Dat kan tot uiting komen in de plaatsing van objecten rondom de persoon of in het patroon van de achtergrond. Zo’n foto creëert een gevoel van rust en stilstand en benadrukt een kalme, dromerige of nadenkende stemming in het portret. Je kunt dus eenvoudig perfecte symmetriefoto’s maken, zelfs thuis, als je met portretfotografie bezig bent.

Landschap

Hier is het heel eenvoudig: in de natuur is de meest voorkomende vorm van symmetrie de reflectie op het wateroppervlak. Je hoeft dan alleen nog maar de symmetrielijn precies tussen de twee helften van het beeld te plaatsen. De precieze positie van deze lijn hangt af van het type symmetrie dat je fotografeert.

Architectuur

Een symmetrische architectuurfoto maken is niet heel moeilijk. Je hoeft alleen maar een scène te zoeken die verticaal, horizontaal of diagonaal in twee identieke of bijna identieke delen kan worden verdeeld. Met wat oefening zul je merken dat symmetrie in de architectuur vaker voorkomt dan je denkt. In het begin is het het makkelijkst om symmetrie te vinden in hoge gebouwen en oudere panden. Om symmetrische foto’s te maken, hoef je vaak alleen maar een wandeling door de straten van je eigen stad te maken.

De beste foto-editor om symmetrie te creëren

We hebben het hierboven al kort gehad over foto-editors en gezien dat je je foto’s kunt verbeteren door symmetrie kunstmatig toe te voegen in speciale programma’s. Wij raden je aan de moderne en populaire beeldeditor Luminar Neo te gebruiken. Deze verschilt van andere programma’s door de volgende voordelen, die je zeker zult waarderen:

• Er wordt gebruikgemaakt van AI om het fotobewerkingsproces te optimaliseren en te vereenvoudigen. De AI-tools maken het mogelijk om tijdrovende en repetitieve taken met één klik uit te voeren.
• De app is ontworpen voor zowel professionals als beginners die een gebruiksvriendelijke, creatieve bewerkingstool zoeken om hun projecten te verbeteren. Luminar Neo werkt zowel als plug-in voor grote fotobewerkingsprogramma’s als als zelfstandige toepassing.
• Als je niet veel tijd wilt besteden aan nabewerking, is deze editor op zichzelf al een uitstekende keuze. Een van de meest indrukwekkende aspecten van dit programma is de interface, die veel eenvoudiger is dan die van Photoshop en Lightroom.

Dankzij Luminar Neo kun je moeiteloos al je foto-ideeën rond symmetrie uitwerken, zelfs als je nog niet veel ervaring hebt met foto-editors. Bovendien vind je op de website van ontwikkelaar Skylum tal van handige tutorials.

Samenvattend

Symmetrie is een eenvoudige manier om extra interesse en diepte aan je foto’s toe te voegen. Onthoud dat er grofweg twee soorten symmetrie zijn. Perfecte symmetrie zorgt voor een gevoel van rust en voldoening, terwijl imperfecte symmetrie het evenwicht in je beeld verbetert, het met energie vult en de blik van de kijker soepel naar het juiste onderwerp leidt. De makkelijkste en meest effectieve manier om een symmetrische foto dynamischer te maken, is door de perfecte symmetrie te doorbreken met een storend element in het kader. Dat element wordt dan automatisch benadrukt en het beeld wordt vaak interessanter en aantrekkelijker.

Aan de andere kant leert de regel van derden ons dat niet elke scène zich leent voor symmetrie. Met meer ervaring zul je snel scènes herkennen met veel potentie voor symmetrie of juist asymmetrie. Tot je dat fotografische oog helemaal hebt ontwikkeld, kun je er goed aan doen om van elk onderwerp twee foto’s te maken: één volgens de regel van derden en asymmetrisch, en één met zoveel mogelijk symmetrie. In de nabewerking kun je dan eenvoudig de beste compositie kiezen en tegelijkertijd oefenen in het herkennen van scènes waarin symmetrie het meest effectief is.